Од 2 август 2026 година во Европската Унија се применуваат новите правила за транспарентност од Актот за вештачка интелигенција (AI Act). Целта е граѓаните полесно да препознаат кога комуницираат со систем на вештачка интелигенција, како и кога фотографија, видео, аудиоснимка или одреден текст е генериран или изменет со помош на оваа технологија.
Новите правила се особено важни за компаниите, институциите и медиумите што користат генеративна вештачка интелигенција во своето работење.
Што мора да биде означено?
Професионалните корисници на генеративна AI ќе мора да бидат транспарентни во неколку ситуации. Тоа се однесува на содржини генерирани со вештачка интелигенција што би можеле погрешно да бидат сфатени како автентични, текстови за прашања од јавен интерес што не поминале соодветна човечка проверка, како и четботови што директно комуницираат со корисниците.
Во практика, корисникот треба лесно да може да препознае дали комуницира со човек или со AI систем, како и дали фотографијата, видеото или друга содржина е создадена со помош на вештачка интелигенција.
Информацијата за употребата на AI мора да биде јасна, читлива и лесно забележлива уште при првиот контакт на публиката со содржината.
Кај фотографиите, ознаката може да биде поставена директно на содржината, додека кај видеата треба да се појави на почетокот, а кај подолгите формати и во текот на емитувањето. Кај аудиосодржините известувањето треба да биде соопштено на почетокот, додека кај текстовите ознаката треба да стои покрај насловот или на друго место што читателот ќе го забележи пред да почне да чита.
Европската комисија подготви и бесплатни ознаки и икони што можат да се користат за означување AI содржини, но тие не се единствениот начин за исполнување на оваа обврска.
Дали секој текст напишан со помош на AI мора да биде означен?
Ова е особено важно за новинарите, уредниците и сите што професионално се занимаваат со пишување, а одговорот е не мора.
Ако вештачката интелигенција се користи, на пример, за истражување, обработка на податоци, транскрипција, преведување или јазично уредување, а потоа човек детално ги проверува фактите, изворите и содржината и ја презема уредувачката одговорност за објавеното, таквиот текст не мора автоматски да добие ознака дека е создаден со помош на AI.
Со други зборови, самиот факт дека AI алатка била користена во процесот на подготовка на текстот не значи дека конечната содржина задолжително мора да биде означена.
Сепак, човечката контрола мора да биде реална и суштинска. Не е доволно само да се проверат правописот, граматиката, форматирањето или изгледот на текстот.
Уредникот или авторот мора да има можност да ја одобри, промени или отфрли содржината врз основа на нејзината суштина, со проверка на фактите, веродостојноста на изворите, контекстот и значењето.
Deepfake содржините се посебна категорија
За фотографии, аудиоснимки и видеосодржини што многу уверливо имитираат вистинска личност, настан, место или предмет, правилата се построги.
Таквата содржина мора јасно да биде означена како генерирана или изменета со помош на вештачка интелигенција, дури и кога поминала човечка уредувачка контрола.
Тоа значи дека ако AI создаде или измени фотографија од вистинска личност така што изгледа како таа навистина да се наоѓа на одредено место, или генерира нејзин глас или видеоснимка што може да делува автентично, публиката мора да биде информирана за тоа.
Исклучок постои за уметнички, сатирични или фиктивни содржини. И тие мора да имаат ознака, но таа не мора да биде особено истакната. Во филм, на пример, таквата информација може да биде наведена во одјавната шпица.
Европските правила предвидуваат и можност, кога тоа е изводливо, да се објасни кој дел од содржината е изменет со AI – на пример, лицето, гласот или заднината.
Ознаката не значи дека содржината е неточна
Важно е да се направи разлика меѓу транспарентноста и точноста.
Ознаката дека содржината е генерирана или изменета со помош на AI не значи дека таа е лажна, но истовремено не претставува ниту потврда дека информацијата е точна.
Таа само ја информира публиката за потеклото на содржината и начинот на кој е создадена или изменета.
Со други зборови, AI ознаката не е предупредување „ова е лажно“, туку информација „ова е создадено или изменето со помош на вештачка интелигенција“.
Европската комисија подготви и Кодекс на практики
За да им ја олесни примената на новите правила на компаниите и корисниците на генеративни AI системи, Европската комисија објави Кодекс на практики за транспарентност на содржините генерирани со вештачка интелигенција.
Во неговата подготовка учествуваа независни експерти, претставници на технолошкиот сектор, организации на граѓанското општество, академската заедница и други засегнати страни.
Кодексот е доброволен, но обврските од AI Act не се.
Тоа значи дека компаниите и организациите не мора да пристапат кон Кодексот, но мора да покажат дека правилата за транспарентност ги исполнуваат на друг соодветен начин.
Затоа, Кодексот претставува практична рамка што може да им го олесни усогласувањето со новите правила и да обезбеди поголема правна сигурност.
На редакциите ќе им бидат потребни интерни правила
Новите правила не значат само дека медиумите ќе мора да знаат кога одредена содржина треба да биде означена. За редакциите станува сè поважно да имаат јасно дефинирани интерни процедури за користење AI.
Тоа може да подразбира правила за тоа за кои задачи е дозволено користење AI, кои податоци вработените смеат да ги внесуваат во надворешни AI алатки, како се проверуваат добиените резултати и кога е потребно означување на содржината.
Важно е да постои и јасно дефинирана одговорност – кој проверува дали содржината е правилно означена и кој ја носи конечната одлука за нејзино објавување.
Таквите правила може да ги опфатат и надворешните соработници, како и процедурите за корекција на евентуални пропусти.
Што значат новите правила надвор од ЕУ?
Иако правилата од AI Act директно се применуваат во Европската Унија, тие покажуваат во кој правец се движи регулирањето на вештачката интелигенција и транспарентноста на AI содржините. За медиумите, компаниите и организациите тоа значи дека воведувањето јасни интерни правила за користење AI може да стане сè поважно и пред слични обврски да бидат воведени во домашното законодавство.
Извор: webmind.rs
