Според неодамнешните податоци на Обединетите нации, во светот се произведуваат дури 62 милиони тони електронски отпад, додека правилно се рециклираат едвај 22,3% од вкупната количина. Иако производителите на електронска опрема и бројни компании во последните години покренуваат различни акции за рециклирање и одржливост, количините на отпад и понатаму растат од година во година.
Експертите предупредуваат дека проблемот не е само во големите количини на отфрлени уреди, туку и во фактот што голем дел завршува на депониите или во нелегалните текови на отпад. Процените на УНЕП (UNEP) покажуваат дека помеѓу 60% и 90% од светскиот е-отпад нелегално се одлага или со него се тргува надвор од прописите.
Е-отпадот содржи вредни суровини како кобалт, злато и ретки метали, но и бројни токсични супстанции кои можат сериозно да го загрозат здравјето на луѓето и животната средина доколку не се третираат на безбеден начин.
Еколошки и здравствени ризици
Неправилното одлагање и палење на електронскиот отпад доведува до загадување на земјиштето, водата и воздухот. Во текот на неформалното рециклирање често се користат киселини и се палат компонентите на отворено, при што се ослободуваат опасни материи како жива, арсен и олово.
Извор: Freepik
Последиците можат да бидат сериозни од оштетување на нервниот систем и респираторни проблеми, па сè до зголемен ризик од рак и други хронични болести. Особено се загрозени децата и работниците кои учествуваат во неформалното рециклирање на отпадот.
Светската здравствена организација предупреди дека милиони деца ширум светот живеат или работат во близина на центрите за преработка на е-отпад, каде што секојдневно се изложени на високи нивоа на токсични хемикалии.
Проблемот дополнително го влошува фактот што производството на нови уреди бара огромни количини енергија и суровини. На пример, производството на една тона лаптопи може да емитува и до 10 тони јаглерод диоксид, при што поголемиот дел од емисиите се создаваат пред уредот воопшто да стигне до корисникот.
Поради ова, експертите сè почесто истакнуваат дека продолжувањето на животниот век на уредите, поправките и користењето рециклирани материјали стануваат клучни чекори во намалувањето на еколошкото оптоварување.
Рециклирање и нови правила на Европската Унија
Иако рециклирањето често се истакнува како едно од главните решенија, глобалните стапки на рециклирање и понатаму се многу ниски. Дури и во Европската Унија, која предничи со правилата за управување со е-отпад, правилно се рециклира само околу 35% од електронскиот отпад.
Експертите сметаат кое проблемот не може да се реши само со одговорноста на потрошувачите, туку дека е неопходно вклучување на целиот систем – од производителите и трговците, па сè до државите и меѓународните организации. Сè повеќе се зборува за премин кон циркуларна економија, односно модел во кој уредите би траеле подолго, полесно би се поправале и рециклирале, а вредните материјали повторно би се враќале во производство.
Во тој правец оди и новата уредба на Европската Унија за батерии, која носи построги правила за производство, рециклирање и повторно користење на батериите во електронските уреди. Новите правила подразбираат:
- Поголема одговорност на производителите.
- Задолжително собирање на искористените батерии.
- Поголема употреба на рециклирани материјали.
- Појасни информации за потрошувачите во врска со составот и траењето на батериите.
Целта на уредбата е намалување на количината на електронски отпад и на штетното влијание врз животната средина, но експертите предупредуваат дека, без посериозно спроведување на правилата и промена на потрошувачките навики, проблемот со е-отпадот ќе продолжи да расте и во наредните години.
Извор: odrzime.rs
