Ксенија Кариќ, основачка и извршна директорка на консултантската компанија Bridge Advisory, ќе биде една од говорничките на Economist MeetUp 2027, што ќе се одржи овој декември во Скопје. Таа ќе зборува на тема „Декарбонизација без деиндустријализација: како компаниите од Западен Балкан да останат конкурентни во ерата на CBAM“, со фокус на тоа како новите европски регулативи, енергетските трошоци и барањата за одржливост ја менуваат конкурентноста на компаниите во регионот и кои чекори бизнисите треба да ги преземат уште денес.
1. За CBAM често се зборува како за регулаторно прашање или обврска за усогласување. Од деловна перспектива, што навистина се менува за компаниите од Западен Балкан?
Механизмот за прилагодување на јаглеродните граници (CBAM) е многу повеќе од уште едно регулаторно барање, бидејќи суштински ја менува економската логика на работењето со Европската Унија.
За компаниите од Западен Балкан тоа значи дека начинот на кој управуваат со своите јаглеродни емисии станува фактор на конкурентност, исто како квалитетот, цената или сигурноста на испораката. Компаниите што ги разбираат и активно управуваат со своите емисии ќе бидат во многу подобра позиција да го зачуваат пристапот до пазарот, да ги одржат профитните маржи и да ги зајакнат односите со европските клиенти.
Истовремено, компаниите не треба да го гледаат CBAM исклучиво како дополнителен трошок. Тој отвора можност за модернизација на работењето, подобрување на ефикасноста и позиционирање како поатрактивен партнер во европските синџири на снабдување, кои сè повеќе се насочуваат кон одржливост.
Компаниите што ќе започнат со приспособување уште денес ќе стекнат значителна конкурентска предност во однос на оние што ќе чекаат усогласувањето да стане задолжително.
2. Како компаниите можат да се декарбонизираат без притоа да ја ослабнат својата конкурентност, особено во индустриите каде што трошоците за енергија, производната ефикасност и капацитетот за инвестирање веќе претставуваат големи предизвици?
Декарбонизацијата не треба да се гледа како избор меѓу одржливоста и профитабилноста. Најуспешните компании ѝ пристапуваат како на стратегија за оперативна извонредност.
Многу подобрувања започнуваат со релативно едноставни чекори, како подобро управување со енергијата, оптимизација и автоматизација на производствените процеси, намалување на отпадот и подобрување на перформансите на опремата. Овие мерки често истовремено ги намалуваат и емисиите и оперативните трошоци.
Следниот чекор е инвестирање во технологии што создаваат долгорочна вредност, со користење европски фондови, развојно финансирање или програми за зелени инвестиции секогаш кога тоа е возможно. Компаниите треба да им дадат приоритет на проектите што носат мерлив деловен поврат, наместо да спроведуваат иницијативи за одржливост само заради исполнување на регулаторните барања.
На крајот, конкурентноста произлегува од способноста да се произведува поефикасно и со помала потрошувачка на ресурси. Намалувањето на јаглеродните емисии и подобрувањето на деловните резултати сè повеќе одат рака под рака.
3. Според Вас, кои практични чекори треба да ги преземат компаниите уште сега, имајќи предвид дека CBAM станува директен трошок и фактор што влијае врз пристапот до пазарот?
Првиот приоритет е компаниите да разберат од каде точно потекнуваат нивните емисии. Голем број компании сè уште немаат сигурни и прецизни податоци за јаглеродните емисии, што го отежнува ефикасното управување со идните ризици. Вториот чекор е воспоставување цврсти системи за мерење, верификација и известување за емисиите. Точните и веродостојни податоци стануваат речиси исто толку важни колку и финансиското известување.
Трето, компаниите треба тесно да соработуваат со своите добавувачи и клиенти, бидејќи транспарентноста во однос на јаглеродните емисии сè повеќе го опфаќа целиот синџир на вредност.
Конечно, потребно е да се изработи реалистична мапа за декарбонизација, со јасно дефинирани инвестициски приоритети, мерливи цели и одговорност на највисоко раководно ниво.
Јаглеродните емисии стануваат деловен показател, а не само еколошко прашање. Колку побрзо компаниите го разберат тоа, толку посилна ќе биде нивната конкурентска позиција.
4. Каква улога имаат енергетската ефикасност, дигитализацијата и подобрите податоци во мерењето, управувањето и намалувањето на јаглеродниот отпечаток на компаниите?
Тие се основата на секоја успешна стратегија за декарбонизација. Не можете да го подобрите она што не можете да го измерите. Веродостојните податоци овозможуваат јасно да се согледа каде се создаваат емисиите, каде се троши енергија неефикасно и во кои области инвестициите можат да донесат најголем ефект.
Дигиталните технологии, од паметни системи за мерење и индустриска автоматизација до напредна аналитика и вештачка интелигенција, им овозможуваат на компаниите да го следат работењето во реално време, да ја оптимизираат потрошувачката на енергија и побрзо да носат одлуки засновани на податоци.
На тој начин, одржливоста од обврска за известување се претвора во вистинска управувачка способност.
Енергетската ефикасност создава непосредна деловна вредност преку намалување на оперативните трошоци, додека дигитализацијата овозможува континуирано подобрување. Заедно, тие им помагаат на компаниите да ги намалат емисиите, да ја зголемат отпорноста на деловните предизвици и да ја зајакнат својата долгорочна конкурентност во глобалната економија, во која јаглеродниот отпечаток има сè поголемо значење.
