Припадниците на генерацијата Z, односно луѓето родени главно меѓу средината на 1990-тите и почетокот на 2010-тите години, растеле во период на големи општествени и економски промени. Пандемијата, социјалните мрежи, несигурноста на пазарот на трудот, масовните отпуштања и забрзаната примена на вештачката интелигенција дополнително влијаеле врз нивниот однос кон институциите и работодавците.
Ново истражување покажува дека овој скептицизам е особено видлив кога станува збор за довербата на работното место.
Само 13 отсто од припадниците на генерацијата Z веруваат дека на луѓето може да им се верува
Според анализата на американскиот политиколог и професор Рајан Бурџ, само 13 отсто од припадниците на генерацијата Z сметаат дека на повеќето луѓе може да им се верува, додека 74 отсто сметаат дека „никогаш не можете да бидете доволно внимателни“.
За споредба, истото мислење го делат 24 отсто од миленијалците, 30 отсто од припадниците на генерацијата X и 29 отсто од бејби-бумерите. Кај таканаречената Тивка генерација, родена пред 1945 година, овој удел изнесува 41 отсто.
Податоците што ги користи Бурџ го опфаќаат периодот од 2021 до 2024 година и потекнуваат од General Social Survey, долгогодишно американско социолошко истражување на Универзитетот во Чикаго.
Бурџ смета дека врз ваквиот однос кон довербата влијаат повеќе фактори. Како што објаснува, родителите често ги воспитувале припадниците на генерацијата Z со нагласување на претпазливоста и стравот од грешки. Пандемијата дополнително ги ограничила нивните социјални контакти во важен период од растењето, додека социјалните мрежи донеле постојана изложеност на туѓи мислења, критики и притисок.
Последицата е генерација која е посклона прво да се посомнева, а дури потоа да стекне доверба.
Кога не му се верува на шефот, работата изгледа сосема поинаку
Ваквиот однос кон довербата не е ограничен само на приватниот живот. Сè повеќе се чувствува и на работното место.
Според истражувањето на Workday од 2026 година, припадниците на генерацијата Z дури 16 пати почесто од вработените од генерацијата X наведуваат дека не им веруваат на своите колеги. Истражување на Indeed од 2025 година покажало дека само 41 отсто од вработените од генерацијата Z имаат доверба во својот работодавец. Кај миленијалците овој удел изнесува околу 65 отсто, додека кај бејби-бумерите достигнува 71 отсто.
Уште еден податок покажува колку довербата може да влијае врз одлуката дали некој ќе остане во компанијата. Според истражувањето на GenHQ од 2025 година, 47 отсто од припадниците на генерацијата Z ја напуштиле работата поради недостиг на доверба во раководството. Истовремено, 45 отсто од испитаниците би биле подготвени да прифатат 10 отсто пониска плата за да работат за шеф кому целосно му веруваат.
Таквиот став не настанал без причина. Најмладите вработени ги гледале своите родители како со години градат кариери, работат прекувремено и вложуваат голем дел од животот во компаниите, за потоа, во некои случаи, речиси преку ноќ да останат без работа.
Затоа, за генерацијата Z традиционалната идеја за долгорочна лојалност кон една компанија е многу помалку убедлива отколку што била за претходните генерации.
Пандемијата го промени начинот на кој влегоа во светот на работата
За дел од припадниците на генерацијата Z, пандемијата се случи токму во периодот кога требаше да ги стекнат своите први професионални контакти и да ги развијат комуникациските вештини. Наместо во канцеларија, многумина ги поминаа своите први работни денови и искуства пред екран. Помалку непосреден контакт со колегите значеше и помалку можности довербата да се изгради преку секојдневните интеракции.
Бурџ смета дека довербата во голема мера се развива токму преку ваквите средби. Кога луѓето поминуваат време едни со други, постепено учат дека на повеќето луѓе сепак може да им се верува.
Проблемот е што дел од најмладите вработени немале доволно можности да го стекнат тоа искуство.
Покрај тоа, повеќе од една третина од анкетираните вработени во едно од истражувањата навеле дека немаат колега кому доволно му веруваат за да споделат личен проблем. Повеќе од 40 отсто ретко или никогаш не разговараат со колегите за теми што не се поврзани со работата.
Отпуштањата, „ghosting“ и вештачката интелигенција дополнително ја нарушуваат довербата
За генерацијата која штотуку влезе на пазарот на трудот, односот со компаниите дополнително го комплицираат појави како „ghost“ огласи за работа, повеќекратни кругови на селекција без повратна информација и масовни отпуштања.
Според Job Seeker Nation Report за 2026 година, објавен од платформата Employ, 32 отсто од кандидатите велат дека компанијата по аплицирањето или во текот на процесот на вработување едноставно ги „ghost-ирала“, односно престанала да им се јавува. Од друга страна, истражување меѓу менаџери за вработување од 2025 година покажало дека 54 отсто од нив доживеале кандидат од генерацијата Z да ја прекине комуникацијата откако му била понудена работа.
Довербата дополнително ја усложнува и вештачката интелигенција. Вработените сè почесто следат како компаниите користат AI и дали технологијата служи за зголемување на продуктивноста или станува оправдување за намалување на бројот на вработени.
Генерацијата Z е особено претпазлива кон ваквите промени, бидејќи влезе на пазарот на трудот во период кога отказите, реорганизациите и несигурноста станаа дел од секојдневните деловни вести.
Социјалните мрежи дополнително го засилуваат тој ефект. Содржините за „токсични шефови“, откази и лоши искуства на вработените лесно стануваат вирални, па најмладите работници секојдневно добиваат нови примери што ја потврдуваат нивната претпазливост.
Недостигот на доверба има цена и за компаниите
Недовербата не влијае само врз атмосферата меѓу вработените. Таа може да се одрази и врз нивната продуктивност и подготвеноста да останат во компанијата.
Експертката Грејс Мекарик, која води работилници за деловни вештини, смета дека вработените кои постојано се обидуваат да ја откријат „скриената агенда“ на своите претпоставени и колеги тешко можат целосно да се фокусираат на работата.
Истовремено, Gallup во својот извештај State of the Global Workplace за 2026 година навел дека ангажираноста на вработените паднала на најниско ниво од 2020 година, со процена дека загубата на продуктивност поврзана со ниската ангажираност се мери во билиони долари.
Затоа, прашањето за довербата не е само прашање на меѓучовечки односи. За компаниите, тоа станува и деловно прашање.
Како повторно се гради довербата?
Довербата, сепак, не може да се очекува само од вработените. Одговорноста постои на двете страни.
Според експертите што ги цитира Fast Company, компаниите можат да ја градат довербата така што јасно ќе ги комуницираат одлуките што влијаат врз вработените, ќе покажат дека нивните зборови се проследени со конкретни постапки и ќе дејствуваат доследно.
Мекарик смета дека вработените не мора слепо да ѝ веруваат ниту на компанијата ниту на нејзиниот директор. Доволно е, како што објаснува, да пронајдат работна средина во која постои основно ниво на доверба.
Бурџ, од друга страна, истакнува дека довербата не се создава со еден потег. Таа се гради преку низа интеракции во кои луѓето со текот на времето добиваат причина да си веруваат едни на други.
За компаниите што сакаат да ги задржат младите вработени, тоа значи дека довербата не може да се воведе со правилник ниту да се изгради со еден тим-билдинг. Потребно е вработените преку секојдневната работа да видат дека ветувањата се исполнуваат, дека одлуките се објаснуваат и дека кон нив се постапува доследно.
Генерацијата Z можеби е попретпазлива кон работодавците од претходните генерации, но прашањето е и што довело до тоа. Во свет во кој работните места брзо се менуваат, компаниите сè почесто користат AI, а кариерата повеќе не мора да биде линеарна, довербата станува нешто што не се подразбира. Таа мора да се изгради.
Извор: bizlife.rs
