Според пишувањето на швајцарскиот магазин „Bilanz“, пазарот на труд станува сè попредизвикувачки за високообразованите странци. Како еден од примерите, магазинот ја наведува Шпанката Кармен П., која кон крајот на деведесеттите години пристигнала во Цирих и тогаш во ревизорскиот сектор заработувала околу 100.000 швајцарски франци годишно. По преминувањето во медицинско-технолошката индустрија, нејзината плата достигнала речиси 250.000 франци.
Откако поради економски причини останала без работа, денес работи како фриленсерка во областа на набавките и вели дека тешко наоѓа постојано вработување. Како еден од проблемите го наведува и недоволно доброто познавање на германскиот јазик.
„Швајцарија некогаш беше исклучително интересен пазар за странците. Но, ветерот го смени правецот, сè потешко е да се најде работа како странец или странка“, изјавила Кармен П. за „Bilanz“.
Невработеноста кај странците расте
Бројките укажуваат на промена на швајцарскиот пазар на труд. Според податоците на Меѓународната организација на трудот (ILO), стапката на невработеност според методологијата на ILO меѓу граѓаните на ЕУ и ЕФТА во Швајцарија во вториот квартал од 2026 година изнесувала 6,6 отсто, додека кај швајцарските државјани била 3,4 отсто.
„Bilanz“ наведува дека тоа е највисокото ниво за втор квартал уште од 2016 година. Важно е да се напомене дека показателот на ILO не е ист со бројот на луѓе регистрирани во службите за вработување: тој опфаќа поширок круг луѓе кои немаат работа, достапни се за работа и активно бараат вработување.
Истовремено, вкупната стапка на невработеност според дефиницијата на ILO во Швајцарија во вториот квартал од 2026 година пораснала на 4,9 отсто, од 4,6 отсто една година претходно. Според податоците на швајцарскиот Федерален завод за статистика, околу 252.000 луѓе биле невработени според оваа методологија, што е за 15.000 повеќе отколку во истиот период во 2025 година.
Особено погодени се високообразованите странци
Промените се забележуваат и во Цирих, еден од главните економски центри во земјата.
Кантоналната управа за труд во Цирих наведува дека во текот на претходните три години е забележан несразмерен раст на новите пријави во регионалните центри за вработување меѓу лицата со дозвола за престој Б и високо ниво на образование. Растот бил поизразен отколку кај швајцарските баратели на работа со терцијарно образование.
Според податоците на Кантонот Цирих, стапката на невработеност кај странците со терцијарно образование во јули 2026 година изнесувала 4 отсто, додека вкупната стапка на невработеност во кантонот била 2,9 отсто. Кантоналните власти оценуваат дека положбата на високообразованите странски работници на пазарот на труд во последните години се влошила.
Тоа не значи дека странците повеќе не се барани. Швајцарските власти наведуваат дека миграцијата преку слободата на движење со ЕУ е тесно поврзана со потребите на тамошниот пазар на труд. Во многу сектори, особено во услугите што бараат високо ниво на знаење, странските работници и понатаму претставуваат важен извор на работна сила. Во здравството и социјалната заштита, бројот на работници од ЕУ/ЕФТА меѓу 2010 и 2025 година се зголемил за околу 90.000.
„Expat“ повеќе не е само синоним за висока плата
Промената во расположението се забележува и во јавната дебата за миграцијата. „Bilanz“ потсетува дека терминот „expat“, кој порано главно се користеше за странски експерти и вработени кои привремено работат во друга земја, денес во Швајцарија често се користи во поширок контекст за доселеници од други европски држави.
Темата за миграцијата беше особено присутна за време на кампањата пред референдумот за иницијативата „Не за Швајцарија со 10 милиони жители“, за која граѓаните гласаа на 14 јуни 2026 година. Иницијативата предвидуваше ограничување на постојаниот број жители на помалку од 10 милиони до 2050 година. На референдумот, 54,79 отсто од гласачите биле против предлогот, додека 45,21 отсто го поддржале.
Според официјалните податоци на швајцарската влада, на крајот на 2025 година во земјата живееле околу 9,1 милион луѓе, а од воведувањето на слободата на движење со ЕУ во 2002 година, населението се зголемило за околу 1,7 милиони. Владата наведува дека овој раст во голема мера е последица на миграцијата и дека вработувањето странски работници е поврзано со потребите на швајцарската економија.
Странците на почетокот често заработуваат помалку
Како што наведува „Bilanz“, Јана Сенина, поранешна регрутерка во Google во Цирих и основачка на агенцијата Recruiting Backstage, оценува дека странските експерти при првото вработување во Швајцарија често прифаќаат пониска плата од локалните колеги. Според нејзиното искуство, разликата може да изнесува меѓу 20 и 30 отсто.
Ова тврдење треба да се гледа како искуство на една експертка од областа на вработувањето, а не како официјална статистика за сите странски работници.
Достапните истражувања покажуваат посложена слика. Анализата на Рето Фелми, Сандро Фавре и Јозеф Цвајмилер, заснована на швајцарски податоци за приходите и миграцијата, покажува дека доселениците на почетокот во просек имаат пониски приходи од споредлива група луѓе родени во Швајцарија, но дека разликата значително се намалува со текот на престојот во земјата. Кај високообразованите доселеници резултатите се особено различни.
Според оваа анализа, мажите со терцијарно образование кои се доселиле од западните и северните земји на ЕУ, по пет години имале просечни примања околу 14 отсто повисоки од споредлива група луѓе родени во Швајцарија. Кај високообразованите жени разликата била речиси 30 отсто.
Поради тоа, економистот Рето Фелми не ја гледа нужно почетната разлика во заработката како доказ за систематско потценување на странските работници. Една од причините може да биде и тоа што компаниите регрутираат од странство кога не можат да најдат соодветни квалификации на домашниот пазар.
Вистинската промена доаѓа по промената на работното место
Сличен образец опишува и Италијанец кој зборувал под псевдонимот Сандро С. По неколку години работа во швајцарскиот финансиски сектор, неговата плата, според неговите зборови, се зголемила од почетните 110.000 на околу 190.000 франци годишно, без бонуси.
Неговото искуство укажува на уште еден феномен на швајцарскиот пазар на труд: најголемиот скок во заработката за странски работник често не доаѓа при првото вработување, туку по стекнувањето локално искуство и промената на работодавецот.
Швајцарија останува привлечна, но условите се менуваат
Иако Швајцарија и понатаму има потреба од странски работници, податоците покажуваат дека пазарот станува поконкурентен. Високото образование и меѓународното искуство повеќе не гарантираат лесен пат до постојано вработување, а локалното искуство сè повеќе добива на значење.
Извор: bizlife.rs
