Резултатите засега се хаотични. Додека многу сервиси почнаа да спроведуваат мерки, некои се повлекоа од британскиот пазар за да ги избегнат ризиците и трошоците. Корисниците наоѓаат начини да го заобиколат системот – лажираат верификација или користат VPN. А тоа е само почетокот на проблемите со кои ќе се соочат и други земји кога ќе воведат слични мерки – на што експертите за приватност и безбедност предупредуваат со години, но без поголем ефект.
Верификација на возраста ширум светот
По години политички притисоци интернетот да стане побезбеден за децата, верификацијата на возраста станува глобален тренд. Законодавци во САД, Европа, Австралија и други држави воведуваат нови правила, а платформите се приспособуваат.
Најчестите методи за верификација вклучуваат:
- внесување број на платежна картичка,
- испраќање скениран личен документ,
- фотографирање (селфи),
- или користење податоци од платформата (датум на креирање профил, контакти) за процена на возраста.
Повеќето платформи користат надворешни провајдери. На пример:
- Bluesky користи Kids Web Services од Epic Games,
- Reddit соработува со Persona,
- Discord со k-ID.
Закана за приватноста
Резултатот? Голем број веб-страници кои сега ракуваат со чувствителни лични податоци – што, според Коуди Венске од Американската унија за граѓански слободи, претставува „ноќна мора за приватноста“.
„Не постои стандардизиран начин на кој се спроведува верификацијата на возраста,“ вели тој.
Иако некои провајдери, како Persona, ветуваат дека ги бришат податоците во рок од седум дена (како што е случајот со Reddit), нема гаранција дека сите го прават тоа. А ризикот од хакерски упади е огромен. Минатата година беше откриено дека AU10TIX, сервис кој го користат TikTok, Uber и X, оставил изложени лични податоци и фотографии од возачки дозволи со месеци.
Дигитални лични карти и нови дилеми
Европската Унија тестира дигитални лични карти, кои би можеле да го заменат потребното внесување на документи за секоја верификација. Корисникот еднаш би го внесол пасошот или личната карта во државниот систем и потоа би добивал „потврда за полнолетство“ која би ја користел на други веб-страници. Овие решенија се засноваат на технологии на банки и мобилни оператори.
Иако централизираниот систем би можел да ја зголеми безбедноста и да го намали бројот на различни провајдери, прашањата за надзор и пристап остануваат. Лица без документи би можеле да бидат исклучени од интернет, а постои и страв дека системите би можеле да го „известат“ издавачот на личната карта секојпат кога корисникот ја потврдува својата возраст – што би овозможило следење на активностите.
„Кога покажувам лична карта во продавница, МВР не знае за тоа. Со дигитален идентитет, можеби ќе знае,“ предупредува Алексис Хенкок од организацијата EFF.
ZKP технологија како потенцијално решение
ЕУ планира да го унапреди системот со технологијата zero-knowledge proof (ZKP) – криптографски метод кој овозможува корисникот да докаже дека е полнолетен, без откривање на дополнителни податоци (како датум на раѓање). Google веќе ја има имплементирано оваа технологија во Google Wallet и го отвори изворниот код за земјите-членки на ЕУ.
Сепак, ни оваа технологија не ги решава сите проблеми. „Сè уште не знаеме кој сè може да бара потврда за возраст и во кои ситуации тоа навистина е неопходно,“ додава Хенкок.
Политичка и правна димензија
Иако во минатото верификацијата на возраста беше сметана за неуставна во САД, Врховниот суд на почетокот од 2025 година ја поништи таа одлука – тврдејќи дека „возрасните немаат право согласно Првиот амандман да избегнат верификација“, ако целта е заштита на малолетниците од „непристоен материјал“.
Неколку американски сојузни држави – меѓу кои Алабама, Тексас, Кентаки и Индијана – веќе бараат верификација на возраста на сајтови со содржина за возрасни. Некои одат и чекор подалеку, обидувајќи се да го прошират ова и на социјалните мрежи и апликации, но закони во Калифорнија, Џорџија, Охајо и Флорида моментално се блокирани поради тужби поднесени од организацијата NetChoice, поддржана од Google, Meta, Amazon, Discord и други.
Заштита на децата или загуба на слобода?
Заговорниците на новите закони тврдат дека тие се неопходни за заштита на децата од штетна содржина и зависност од социјалните мрежи. Во Велика Британија, директорката на Ofcom изјави дека „времето кога кликнувањата беа поважни од безбедноста на децата е завршено“. Американски законодавци пак, порнографијата и социјалните мрежи ги нарекуваат „јавен здравствен проблем“.
Но, иако заштитата на децата е важна, оваа порака ја игнорира пошироката слика. Во моментов, не постои јасен и безбеден начин за онлајн потврдување на возраста без да се наруши приватноста или пристапот до интернет.
Сè додека законодавците не почнат да ја гледаат целата слика, сите корисници на интернет се потенцијално загрозени.
Извор: web-mind.rs
