Денес е доволно да го видиме знакот $ и речиси автоматски помислуваме на пари, богатство, цена или американска економска моќ.
Но, зошто токму S?
Една од најпознатите теории вели дека знакот настанал со спојување на буквите U и S, односно почетните букви на United States. Со текот на времето, долниот дел од буквата U исчезнал, а останала буквата S низ која минува една или две вертикални линии.
Убава приказна. Само што веројатно не е точна.
Постои прилично едноставен проблем: знакот $ се користел уште пред создавањето на Соединетите Американски Држави во 1776 година. Историските траги го поврзуваат со шпанските пари што со векови циркулирале низ Америка.
Сè започнува со среброто
Да се вратиме во 16 век. Шпанската Империја тогаш доаѓа до огромни количества сребро во своите колонии во Јужна и Централна Америка, особено на териториите на денешно Мексико, Перу и Боливија. Од тоа сребро започнува масовно производство на големи сребрени монети познати како peso de ocho reales, односно „парче од осум“ (piece of eight).
Овие монети стануваат една од најважните трговски валути во своето време. Патуваат преку Атлантскиот и Тихиот Океан, стигнуваат до Европа, Азија и Северна Америка и се користат во трговијата многу пошироко од границите на Шпанската Империја.
Во британските колонии во Северна Америка, шпанскиот пезос бил толку распространет што често едноставно го нарекувале Spanish dollar.
И токму тука започнува интересната игра на зборови и симболи.
Како „Ps“ станало „$“?
Трговците не сакале секојпат да го пишуваат целиот збор pesos. Ја користеле кратенката Ps, односно P со додадено S. Со текот на времето, овие две букви во ракописот сè повеќе се преклопувале. P почнала да го губи својот заоблен дел, додека нејзината вертикална линија останувала преку буквата S.
Резултатот? Нешто што сè повеќе наликува на денешниот $.
Токму ова објаснување најчесто се наведува како потекло на знакот за долар. И самиот американски U.S. Currency Education Program наведува дека знакот што САД официјално го усвоиле во 1785 година еволуирал од шпанско-американската ознака за pesos.
Со други зборови, симболот на американскиот долар не настанал затоа што некој одлучил да ги спои U + S.
Поверојатно е дека американскиот долар го наследил знакот што трговците веќе го користеле за парите што со векови циркулирале низ континентот.
А каде исчезнало „P“?
Токму тука приказната станува интересна. Замислете трговец од 18 век кој постојано запишува цени и износи во деловната кореспонденција. Кратенките, како и денес, со текот на времето се поедноставуваат.
Ps → преклопени P и S → S со една вертикална линија → $
Не постоел еден момент во кој некој седнал на маса и го „измислил“ знакот за долар. Симболот најверојатно настанал со постепена промена на начинот на кој луѓето го пишувале.
Затоа ниту историјата не нуди еден целосно сигурен одговор.
Постојат и други теории, вклучувајќи ја онаа дека знакот потекнува од симболите на шпанските монети, односно од мотивите поврзани со Херкуловите столбови. Постојат дури и хипотези што го поврзуваат со ознаките на ковницата во Потоси, еден од клучните центри за производство на сребро. Сепак, теоријата за кратенката Ps останува најшироко прифатеното објаснување.
А зошто тогаш парите се нарекуваат „dollar“?
Тука следува уште еден мал историски пресврт. Зборот dollar исто така нема американско потекло. Неговите корени водат до германскиот збор thaler, односно Joachimsthaler – сребрена монета што во 16 век се ковела во Бохемија, на територијата на денешна Чешка, во местото Joachimsthal. Името со текот на времето се скратувало и менувало низ различни јазици: thaler, daler, daalder, а потоа dollar.
Значи, името на американската валута има европски корени, додека нејзиниот познат симбол најверојатно се развил од шпанската трговска практика.
Можеби најинтересно од сè е што токму шпанските сребрени пари помогнале зборот „dollar“ да стане познат во американските колонии многу пред САД да добијат сопствен монетарен систем.
Америка само го наследила симболот
Соединетите Американски Држави официјално го усвоиле знакот за долар во 1785 година. Седум години подоцна, во 1792 година, бил донесен Mint Act, со кој бил воспоставен американскиот систем за ковање пари и децималниот систем.
Но, шпанскиот долар не исчезнал преку ноќ. Напротив, шпанскиот сребрен долар останал законско платежно средство во САД сè до 1857 година.
Тоа значи дека американската валута во своите почетоци практично стоела врз темелите на пари што настанале многу пред неа. И затоа можеби најинтересниот факт во целата приказна е токму овој:
Знакот што денес речиси насекаде го препознаваме како симбол на американските пари веројатно е постар од самата Америка.
Од трговска кратенка до симбол на богатството
Денес $ е многу повеќе од ознака за валута. Се користи за американскиот долар, но и во различни варијанти за други валути што го носат името долар, а сличен знак се користи и за некои други валути и пезоси.
Со текот на времето стана глобален визуелен синоним за пари. Кога ќе видиме $, не размислуваме за шпанските трговци од 18 век, среброто од Боливија или монетите што патувале меѓу континентите. Гледаме цена. Гледаме профит. Гледаме капитал.
А можеби токму во тоа се крие најголемата иронија на оваа приказна: еден од најпознатите симболи на американскиот капитализам всушност е производ на многу постар, меѓународен свет на трговијата.
Не настанал како кратенка за United States. Не започнал ниту како симбол на американскиот долар. Најверојатно, започнал како нешто многу помалку гламурозно: трговска кратенка за шпанскиот пезос.
Извор: bizlife.rs
